Prawo: konwencje, które noszą imię Genewy

2Co chronią cztery konwencje

Każda z czterech konwencji z 1949 roku dotyczy innej grupy ludzi. Pierwsza chroni rannych i chorych żołnierzy na lądzie, a także personel medyczny, karetki i szpitale. Druga robi to samo na morzu i obejmuje też rozbitków. Trzecia chroni jeńców wojennych. Czwarta chroni cywilów, którzy znaleźli się w rękach strony konfliktu, której nie są obywatelami – na przykład ludność terytorium okupowanego albo cudzoziemców w państwie nieprzyjacielskim.

Większość tych reguł napisano dla wojen między państwami. Na wojny domowe i inne niemiędzynarodowe konflikty zbrojne konwencje mają jeden wspólny artykuł, artykuł 3, który określa minimalne zasady humanitarnego traktowania.

Protokoły dodatkowe z 1977 roku wzmocniły te reguły: Protokół I dotyczy międzynarodowych konfliktów zbrojnych, Protokół II – niemiędzynarodowych. Protokół z 2005 roku wprowadził nowy znak ochronny, czerwony kryształ, obok czerwonego krzyża i czerwonego półksiężyca.

3Trzy znaki, dwa sposoby użycia

Czerwony krzyż, czerwony półksiężyc i czerwony kryształ są chronione prawem, a MKCK rozróżnia dwa sposoby ich używania. W użyciu ochronnym, podczas konfliktu zbrojnego, znak jest widocznym sygnałem ochrony przysługującej służbom medycznym i niektórym organizacjom humanitarnym, które z nimi współpracują. Umyślny atak na osoby, pojazdy albo budynki używające znaku ochronnego zgodnie z prawem międzynarodowym jest zbrodnią wojenną.

W użyciu informacyjnym znak pokazuje związek z Ruchem Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca. Mogą go używać krajowe stowarzyszenia Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca, w czasie pokoju także przy działaniach wykraczających poza pomoc medyczną. W czasie wojny mogą go nadal używać, ale w postaci, której nie da się pomylić ze znakiem ochronnym.

Rządy przyjęły czerwony kryształ w 2005 roku jako dodatkowy znak ochronny. Był odpowiedzią na obawy o poszanowanie neutralności czerwonego krzyża i czerwonego półksiężyca w niektórych konfliktach; już w 1992 roku przewodniczący MKCK Cornelio Sommaruga wzywał do przyjęcia znaku wolnego od jakichkolwiek skojarzeń narodowych, politycznych i religijnych.

4Od 1864 do 1949 roku

Miejsce Genewy w prawie humanitarnym sięga lat 60. XIX wieku. W 1863 roku powstał tu komitet, z którego wyrósł MKCK, a 22 sierpnia 1864 roku konferencja dyplomatyczna w Genewie przyjęła pierwszą konwencję genewską, o rannych żołnierzach armii w polu. Zmieniano ją w 1906 i 1929 roku. Współczesne konwencje przyjęto 12 sierpnia 1949 roku na kolejnej konferencji dyplomatycznej w Genewie, której przewodniczył szwajcarski radny federalny Max Petitpierre.

Szwajcaria nadal promuje konwencje, a Federalny Departament Spraw Zagranicznych objaśnia je na swojej stronie. Ta strona, z pełnym opisem zakresu każdej konwencji, jest w źródłach poniżej.

5Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża

Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża (MKCK) powstał w 1863 roku i ma siedzibę w Genewie. Jego mandat wynika z konwencji genewskich i ich protokołów dodatkowych oraz ze Statutu Międzynarodowego Ruchu Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca: działa na rzecz osób dotkniętych konfliktami zbrojnymi i inną przemocą oraz promuje międzynarodowe prawo humanitarne.

Pod względem prawnym jest stowarzyszeniem prawa szwajcarskiego z międzynarodową osobowością prawną.

6Teksty urzędowe

Konwencje objaśniamy własnymi słowami, nie przedrukowujemy ich. Teksty urzędowe i komentarze publikują MKCK i władze szwajcarskie; prowadzą do nich źródła poniżej. Gdy szczegół ma znaczenie, na przykład na studiach albo w sądzie, zawsze opieraj się na tekście urzędowym.

Historię Czerwonego Krzyża i jego pracy opowiada Międzynarodowe Muzeum Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca w Genewie; zob. Podróże naukowe.