Dyplomacja: dlaczego świat spotyka się w Genewie

2Z czego składa się Genewa międzynarodowa

Genewę międzynarodową tworzą trzy grupy. Pierwsza to organizacje międzynarodowe, powołane traktatami między państwami. Druga to stałe przedstawicielstwa: niemal każde państwo członkowskie ONZ ma w Genewie swoją misję, żeby jego dyplomaci mogli na co dzień pracować z tymi organizacjami. Trzecia to organizacje pozarządowe – setki organizacji, które wnoszą wiedzę ekspercką i głos społeczeństwa obywatelskiego.

Wokół nich działają instytucje akademickie i naukowe oraz firmy prywatne. Sens skupienia ich w jednym miejscu jest prosty: spotkanie, którego zorganizowanie między kontynentami zajęłoby miesiące, może się odbyć po drugiej stronie ulicy.

3Stałe przedstawicielstwa i umowy o siedzibie

Stałe przedstawicielstwo to nie ambasada. Ambasada zajmuje się stosunkami państwa z innym państwem; stałe przedstawicielstwo reprezentuje państwo w organizacjach międzynarodowych, których jest członkiem. To dyplomacja wielostronna: wiele państw negocjuje razem, często w jednej sali.

Organizacja międzyrządowa z siedzibą w Szwajcarii zawiera zwykle ze szwajcarską Radą Federalną umowę o swoich przywilejach i immunitetach, nazywaną umową o siedzibie. Od 1 stycznia 2008 roku ogólne ramy wyznacza ustawa o państwie gospodarzu (Host State Act), przyjęta przez Zgromadzenie Federalne 22 czerwca 2007 roku. Określa, kto może w Szwajcarii korzystać z przywilejów, immunitetów i wsparcia finansowego i na jakich warunkach.

4Po co jest immunitet

Przywileje i immunitety nie istnieją po to, by służyć komuś osobiście. Jak wyjaśnia szwajcarska misja, ich celem jest umożliwienie organizacji albo przedstawicielstwu swobodnej pracy, a pracownikom – niezależnego wykonywania obowiązków służbowych.

Immunitet nie zwalnia z przestrzegania prawa. Osoby, które z niego korzystają, mają obowiązek przestrzegać przepisów państwa gospodarza. Pracownicy z immunitetem jedynie funkcjonalnym podlegają w życiu prywatnym zwykłemu prawu szwajcarskiemu, na przykład w sprawach wykroczeń drogowych czy długów, a immunitetu dyplomaty może się zrzec państwo, które go wysłało.

5Szwajcaria jako państwo gospodarz

Szwajcaria gości organizacje i konferencje międzynarodowe od ponad 150 lat. W 1863 roku w Genewie powstał komitet, z którego wyrósł Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża, a za nim przyszły kolejne organizacje i spotkania.

Dziedziny, w których specjalizuje się Genewa, są według szwajcarskiej misji szerokie: pokój, bezpieczeństwo i rozbrojenie; pomoc humanitarna, prawo humanitarne, prawa człowieka i migracje; praca, gospodarka, handel, nauka i telekomunikacja; zdrowie; środowisko i zrównoważony rozwój. W każdej z nich działa w mieście co najmniej jedna organizacja.

Dokładna liczba organizacji, przedstawicielstw i spotkań zmienia się z roku na rok. Aktualne dane podaje zestawienie szwajcarskiej misji, które jest w źródłach.

6Pałac Narodów

Najbardziej widocznym budynkiem Genewy międzynarodowej jest Pałac Narodów w parku Ariana. Zbudowano go jako siedzibę Ligi Narodów, dziś mieści Biuro Narodów Zjednoczonych w Genewie.

Zwiedzanie z przewodnikiem obejmuje m.in. Salę Praw Człowieka i Sojuszu Cywilizacji ze sklepieniem artysty Miquela Barceló oraz wyjaśnia, jak przebiega konferencja ONZ. Praktyczne informacje są na stronie Podróże naukowe.

7Budynek dla Ligi Narodów

Pałac ma własną historię. W 1926 roku Liga Narodów ogłosiła międzynarodowy konkurs architektoniczny; nadesłano 377 projektów, a do wspólnego opracowania ostatecznego projektu wybrano pięciu architektów ze Szwajcarii, Francji, Włoch i Węgier. Kamień węgielny położono 7 września 1929 roku, a w 1936 roku Liga przeniosła się tu ze swojej wcześniejszej siedziby, Palais Wilson.

W kwietniu 1946 roku Liga odbyła ostatnie Zgromadzenie, rozwiązała się i przekazała swój majątek Narodom Zjednoczonym. Park Ariana wokół budynku zapisał miastu Genewa w 1890 roku Gustave Revilliod. Pałac był od tamtej pory kilka razy rozbudowywany, a od 2017 roku jest odnawiany w ramach dużego programu renowacji (Strategic Heritage Plan).

8Reguły poza polityką

Nie każda międzynarodowa reguła uzgadniana w Genewie jest polityczna. Normy techniczne, czyli porozumienia, dzięki którym karta płatnicza pasuje do czytników na całym świecie, a rozmowa telefoniczna przechodzi przez granicę, piszą eksperci z wielu krajów, a trzy organizacje, które koordynują tę pracę, mają siedziby właśnie tutaj. Opowiadamy o tym w sekcji Nauka i w artykule o tym, kto pisze światowe normy techniczne.